De Visie’s over “Het Zwijgen van de Vrouwen”

Hoewel het vaak belangrijk en verhelderend werkt om verschillende categorieën te onderscheiden, besef ik dat dit vaak geen recht doet aan de feitelijke verscheidenheid van menselijke opvattingen.

Toch denk ik dat het in dit geval belangrijk is. Zoals ik het zie vinden we in de kerken van vandaag drie visie’s over deze zaak. Net als bij de meeste conflicten over de Christekijke leer hebben we ook hier te maken met een schijnbare tegenstrijdigheid van Bijbelse passages. Als we -zoals verreweg de meesten zullen doen- ervan uitgaan dat (door de verdergaande openbaring door Christus, de uitstorting van zijn Geest, en de apostolische prediking) we in het Nieuwe Testament een duidelijker beeld krijgen over de bedoeling van God ga ik hier niet in op Oud-Testamentische schriftgedeelten. 

Wat zijn dan de NT kernteksten die we serieus in onze overweging moeten meenemen? Aan de ene kant zien we dat bij Pinksteren ook de vrouwen de gaven van de Geest en de profetie ontvingen, zoals Joël al had voorzegd. Bovendien zegt Paulus (in 1 Kor.11:5) dat vrouwen ook (mogen) profeteren en (dus) spreken in de kerkvergadering. Aan de andere kant lezen we in 1 Kor. 14:34 en in 1 Tim. 2:12 dat vrouwen moeten zwijgen! Wat doen we met deze schijnbare tegenstrijdigheid? Als Paulus een intelligente en geestelijk stabiele man was en als God ervoor waakt dat zijn wil duidelijk geopenbaard wordt in de apostolische leer, dan moet er een oplossing zijn die recht doet aan beide ‘kanten’!

Ik zal proberen de verschillende visies te laten spreken om pas daarna mijn evaluatie hierover te geven. Uiteraard zijn er in elke visie ook variaties en niet iedereen binnen een visie zal precies dezelfde redenering of argumenten gebruiken. 

1 de traditionele visie

Op verschillende plaatsen geeft de apostel Paulus de duidelijke instructie dat vrouwen moeten zwijgen in de kerk. Weliswaar waren er in die tijd wel vrouwen die profeteerden, maar dat was in de vroege kerk, voordat de canon vastgelegd werd. We hebben nu geen profeten meer in de kerk, want we hebben nu de volle openbaring al ontvangen. Het zou wellicht kunnen zijn dat vrouwelijke diakenen wel toegestaan zijn volgens de apostolische instructies, maar als we (veel) bezwaarde kerkleden in ons kerkverband hebben, dan moeten wij daar met geduld en liefde mee omgaan en onze ideeën niet gaan doordrukken.

2 de egalitarische (of evangelisch-feministische) visie

De kerken hebben steeds achtergelopen op de cultuurveranderingen. Het onderwaarderen en onderkennen van de vrouwelijke bekwaamheden (en rechten?) is een langdurig onrecht dat pas twee generaties geleden begon te verdwijnen in Nederland. De kerken zouden hierin als bewakers der gerechtigheid een pioniersrol in gespeeld kunnen en moeten hebben, maar helaas is het -zoals meestal- niet de realiteit. Pas na veel aarzeling komen de kerken achter de culturele ontwikkelen aansukkelen. Ook vandaag de dag is er nog steeds geen gelijkschakeling van de seksen in de meer traditionele kerken. Gelukkig willen steeds minder kerken zich door de traditie laten leiden en komen ze eindelijk tot het inzicht dat het hoog tijd wordt om zich te bekeren van dit onrecht.

Als we er dan de Bijbel nog eens goed bij na lezen blijkt al snel dat vrouwen best wel mochten spreken, en dat deden ze dan ook. Ook al was het wellicht een uitzondering, we zien toch steeds weer lichtpuntjes in het NT dat vrouwen leiders waren, in de gemeente spraken en getuigden, en gewaardeerd werden voor hun openbare onderwijs. Als er dan toch nog twee teksten zijn die lijken te zeggen dat vrouwen moeten zwijgen, dan zal dat liggen aan specifieke problemen van de situatie daar en toen. Bovendien wilde Paulus ook niet altijd vooruitlopen op de veranderingen om de lieve vrede te bewaren.

3 de complentaire visie

Ook al kunnen de meeste mensen in het moderne westen zich niet voorstellen dat gezag een zegen is voor hen die onder het gezag staan of dat het juist zou zijn dat een vrouw haar man moet gehoorzamen en dienen, toch heeft God dat zo beschikt om daarmee man en vrouw te helpen. 

Dat wil niet zeggen dat de vrouw de dupe moet zijn. De man wordt aangemaand zijn vrouw lief te hebben; in de Romeinse cultuur was dat op zichzelf al ongehoord. Maar, het gaat nog verder: de man moet zijn vrouw liefhebben zoals Christus zijn kerk heeft liefgehad. Dat houdt dus letterlijk in dat hij bereid moet zijn om zichzelf op te offeren voor haar. Iemand die zijn vrouw zo lief heeft zal haar niet zijn eigen wil opleggen, zeker niet als zij daardoor mishandeld wordt. Als een man zijn vrouw jaar-in-jaar-uit laat zien dat hij haar liefheeft met de zelf-opofferende liefde van Christus, dan zal zij hem graag dienstbaar zijn en volgen! Op dezelfde manier is Jacobus, bijvoorbeeld, ook bereid zichzelf dienstknecht of slaaf van Christus te noemen; niet omdat Jezus een slavendrijver is, maar omdat Paulus -diep onder de indruk van Zjn liefde- niets liever wil dan zijn leven aan Hem op te offeren in dankbaarheid.

Als wij ons meer laten beïnvloeden door het Woord van God dan door onze godloze omgeving kunnen we dit Bijbels perspectief leren kennen en waarderen. Dan zeggen we ook niet: “Bewijs dan voor mij uit de Schrift dat dit of dat NIET mag!” Nee, dan willen we recht doen aan beide zijden van de waarheid. Als we, net als Don Carson, John Piper, en Tim en Kathy Keller bereid zijn ons te onderwerpen aan Gods Woord, ook al gaat dat eerst tegen ons gevoel in, dan blijkt al snel dat Paulus slechts één ding verbiedt, namelijk de noodzakelijke evaluatie van het gesproken woord om zo te zeggen of dit wel of niet in overeenstemming is met het Woord and God, het apostolisch onderwijs. Het lijkt mij dat deze “mentoren” de enige verklaring geven die recht doen aan beide kanten van het geschreven Woord.

Op deze manier kunnen we vrouwen veel meer waarderen (dan de afgelopen eeuw), zonder voorschriften van Paulus te negeren. Zo volgen we ook niet de godloze cultuur, maar het Woord van God. Van sommigen (buiten en binnen de kerk!) zullen we veel weerstand krijgen, maar zo behouden we het zout om te laten zien dat Gods Koninkrijk beter en mooier is dan wat onze godloze samenleving ons te bieden heeft! 

4 de agnostische of postmoderne opvatting

Als we terugkijken in de Nederlandse kerkgeschiedenis dan zien we een alsmaar doorgaande verbrokkeling in de gemeenschap der heiligen. Terwijl we in de bres moeten staan tegenover de vijand maken we zelf vaak de bressen in het koninkrijk van God! Daardoor vertonen we niet de Christelijke liefde en verdrragzaamheid, en daarmee zetten we Zijn kerkvergaderend werk te schande voor de wereld. We moeten leren om alle Christenen te respecteren en niet te bekritiseren. Christus wil dat we allen een zijn.

Als we dan zien hoe allerlei welmenende Christenen met uiteenlopende interpretaties komen over allerlei Bijbelse leringen, dan moeten we nederig erkennen dat wij (ook) niet de waarheid in pacht hebben. In feite blijkt dat de Bijbel best een ingewikkeld boek is, en daarom moet er ruimte zijn voor verschillende inzichten en leringen, in geduld en liefde voor elkaar. Zo kan de kerk eindelijk echt de liefde van Christus vertonen!

De Recente Ontwikkelingen in de GKv

Op de laatste synode van de kerken waren 2/32 van de afgevaardigden tegen het toelaten van vrouwelijke diakenen. Dit is nadat eerder de diakenen al apart gehouden werden van de kerkeraad, zodat ze niet meer gezaghebbend zouden zijn. Het lijkt dus dat een kleine minderheid op het traditionele spoor zit. Iemand wees mij erop dat de meeste traditionelen waarschijnlijk al uit de GKv vertrokken waren. Dit kan een gevolg, maar ook een oorzaak zijn van de radicale veranderingen op dit gebied. Voor het toelaten van vrouwelijke ouderlingen en predikanten waren 9/32 en 10/32 van de afgevaardigden tegen. Dat lijkt erop te wijzen dat 30 procent de complementaire visie volgt. 

Hoe komt het dan dat de verschuivingen nu zo snel en radicaal kunnen zijn? Als ik het goed hoor is de feministische stroom lang niet de meerderheid, maar de doorslag is gegeven door een grote groep die vindt dat de Bijbel nogal onduidelijk is en/of dat een degelijke en duidelijke Bijbelse argumentatie niet zo belangrijk of zinvol is. Deze mensen waren in het verleden bereid om met de traditionelen mee te gaan om de lieve vrede te bewaren, en nu er steeds meer stemmen kwamen die beweerden dat er geen duidelijke Bijbelse tegenargumenten zijn, willen ze de veranderingen niet langer tegen houden, maar om de lieve vrede te bewaren de blokkades eindelijk maar eens op te ruimen. Ook de meeste ouderen, die tien of twintig jaar nog fel tegen waren zijn inmiddels bekafen het strijden moe en berusten zich erin dat ze de veranderingen toch niet tegen kunnen houden. 

Evaluatie

Het lijkt mij toe dat de traditionelen en de egalitairen zich te weinig inzetten om echt de teksten van beide kanten in balans te houden en daar dan uit te leven. In de eerste groep weigerde men om vrouwen te accepteren als diakenen, voornamelijk om zo de status-quo (“de vrede in Jeruzalem”) te handhaven. Deze houding heeft nu haar zure vruchten voortgebracht, want nu is juist daar een felle reactie op gekomen. En nu worden we weer opgeroepen om elkaar in liefde te accepteren, namelijk om niet te denken in termen van voor of tegen vrouwelijke ouderlingen. Het gevaar dreight uiteraard wel dat complementairen (die blijven beweren dat God gehoorzaamheid eist aan de instelling dat vrouwen niet gezaghebbend mogen spreken en niet de verantwoordelijkeid voor de beoordeling van het gepredikte woord mogen hebben) nu het zwijgen worden opgelegd om vooral de lieve vrede te bewaren. Vroeger moesten de vrouwen zwijgen; wie moeten er nu zwijgen?

Hoewel ik geprobeerd heb om de verschillende visie’s eerlijk te presnteren zullen oplettende lezertjes best wel begrijpen dat ik de voorkeur geef aan de complementaire visie. Die visie wordt duidelijk uitgewerkt in de publicaties van John Piper en Kathy Keller. En, als die visie juist is, dan gaan de GKv kerken nu toch wel op het pad van ongehoorzaamheid. Daar moeten we dan ook tegen blijven waarschuwen, zolang dat kan en mag. Uiteindelijk zal dan uit de vruchten blijken wat de wil van God is.